Windows XP zawiera program obsługi, zwany Managerem dysków. Posiada on wszystkie narzędzia, których potrzeba, by zarządzać dyskami, partycjami, woluminami i dyskami logicznymi.
Mój komputer – Zarządzaj – Zarządzanie dyskami
Wykonać można tam następujące zadania :
- Sprawdzać rozmiar, typ systemu plików, stan i inne właściwości dysków i woluminów
- Tworzyć partycje, dyski logiczne i woluminy
- Przypisywać litery dysków do woluminów, napędów dysków wymiennych i napędów CD-ROM
- Tworzyć dyski zainstalowane
- Konwertować dyski podstawowe na dyski dynamiczne i odwrotnie
- Tworzyć woluminy łączone i rozłożone, łączące miejsce na dane z kilku dysków w jedną literę
- Rozciągać woluminy w celu zwiększenia ich pojemności, wykorzystując wolne miejsce na tym samym dysku lub na innym dysku tego samego systemu
- Rozwiązywać problemy z dyskami
- W większości przypadków, gdy wprowadza się zmiany w konfiguracji dysków, używając Managera dysków, nie ma potrzeby ponownego uruchamiania komputera.
- Manager dysków możemy używać z wiersza poleceń (uruchom) - wpisujemy DiskPart. Jest to w szczególności niezbędne w celu automatyzacji szeregu zadań na jednym lub kilku komputerach.
- Po uruchomieniu polecenia diskpart zostaje otwarte okno konsoli. Po wpisaniu komendy HELP zostanie wyświetlona lista wszystkich dostępnych poleceń.
Basic Disk
Disk Basic jest domyślnie ustawiony w Windows XP. Korzyścią używania dysków Basic jest to, iż mogą być odczytane przez wcześniejsze wersje Windows. Przy użyciu Menadżera Dysków mamy możliwość wykonywania wielu zadań związanych z Dyskami Podstawowymi: podział na partycje fizyczne i logiczne oraz zarządzanie dyskiem i partycjami.
Dysk Podstawowy może zostać podzielony na:
- Partycje podstawowe – Używana do uruchomienia systemu Windows (lub innego). Nie może być podzielona na mniejsze części. Można podzielić dysk maksymalnie na 4 partycje podstawowe,
- Partycja rozszerzone – jeżeli potrzebujemy więcej niż czterech partycji, gdyż możemy ją podzielić na mniejsze części – Dyski logiczne, z których każdy jest oddzielnie formatowany i posiada własną literę.
Dysk Podstawowy można podzielić na 4 partycje podstawowe lub 3 partycje podstawowe i jedną rozszerzoną, którą dzielimy na dyski logiczne. Wszystkich partycji ogólnie może być 26 (tyle ile liter oznaczających dyski).
Dodawanie dysków podstawowych
Po zamontowaniu nowego dysku twardego system Windows XP sam go rozpoznaje i dodaje jako Dysk Podstawowy.
Jeśli dysk nie został wykryty możemy po wejściu do Mój Komputer – Zarządzaj – Menadżer Urządzeń w liście sprzętu klikamy opcję Skanuj zmiany sprzętu.
Do nowego dysku zostaną przydzielone do oznaczania kolejne wolne litery napędów. Możemy je zmieniać według potrzeb, dając dowolną wolna literę.
W Menadżer Dysków zostaną także pokazane nierozpoznane przez Windows XP dyski, jeśli mają format z innego systemu.
Dyski dynamiczne
System Windows XP pozwala na obsługę oprócz dysków Podstawowych także Dysków Dynamicznych.
Dysk Dynamiczny możemy podzielić na Woluminy. Jeden dysk twardy może składać się z kilku woluminów, a jeden wolumin może obejmować kilka dysków twardych. Wolumin jest sformatowany przy użyciu systemu plików i przypisywana jest do niego litera dysku.
Dysk Dynamiczny nie ma głównego rekordu rozruchowego. Można na nim utworzyć nieograniczoną liczbę woluminów.
Zalety dysków dynamicznych są przydatne w szczególności na serwerach w większych firmach.
Kiedy dodajemy nowy dysk jest on domyślnie Podstawowy, aby korzystać z Dynamicznego musimy go najpierw przekonwertować.
Konwertowanie z dysku podstawowego do dynamicznego
Do konwersji dysków używamy Menadżera Dysków. Otwieramy Menadżer Dysków, klikamy prawym przyciskiem myszy na dysku, który chcemy konwertować i zaznaczamy polecenie Konwertowanie na Dysk Dynamiczny. Zaznaczamy ten właściwy i klikamy OK.
Podczas konwertowania na Dysk Dynamiczny wszystkie dane zostaną zachowane na dysku.
Konwertowanie z dysku dynamicznego do podstawowego
Jeżeli chcemy odwrócić proces i skonwertować do Dysku Podstawowego musimy usunąć wszystkie woluminy Dysku Dynamicznego (Wszystkie dane zostaną utracone), w oknie Zarządzanie Dyskami kliknąć prawym klawiszem myszy na dysk Wolumeny zaznaczyć polecenie Konwertuj na dysk podstawowy.
Woluminy
Można utworzyć następujące typy woluminów na dysku dynamicznym:
Wolumin prosty – składający się z obszaru jednego dysku dynamicznego. Wolumin prosty może składać się z jednego obszaru dysku lub kilku połączonych obszarów tego samego dysku. Może być dublowany.
Wolumin łączony - Wolumin rozszerzony na kilku dyskach staje się woluminem łączonym, Wolumin łączony składa się z obszaru dostępnego na kilku dyskach fizycznych i jego rozmiar można zwiększyć poprzez rozszerzenie go na następne dyski fizyczne. Nie może być dublowany. Nie jest odporny na uszkodzenia, w razie uszkodzenia jednego z dysków, na którym znajduje się wolumin łączony tracimy całą zawartość woluminu.
Wolumin rozłożony (Paskowany) - Wolumin rozłożony przechowuje dane w paskach na dwóch lub większej liczbie dysków fizycznych. Dane na woluminie rozłożonym są umieszczane równomiernie na dyskach w 64kb porcjach. Oferują one najlepszą wydajność ze wszystkich woluminów dostępnych w systemie Windows. Nie są odporne na uszkodzenia. Jeśli jeden z dysków zawierający wolumin paskowy ulegnie uszkodzeniu, stracony zostanie cały wolumin. Woluminy rozłożone nie mogą być rozszerzane lub dublowane.
Wolumin dublowany - wolumin odporny na uszkodzenia, zawierający duplikaty danych znajdujących się na dwóch dyskach fizycznych. Kopia lustrzana znajduje się zawsze na innym dysku. Jeśli jeden z dysków fizycznych ulegnie awarii, dane na uszkodzonym dysku będą niedostępne, jednak system będzie nadal działać, korzystając z nieuszkodzonego dysku.
Tworzenie woluminów
Na dyskach dynamicznych woluminy proste są odpowiednikiem partycji podstawowych na dyskach podstawowych. Okno Zarządzanie dyskami na nieprzypisanej powierzchni dysku dynamicznego zaznaczamy polecenie Nowy Wolumin następnie zaznaczamy rodzaj woluminu (Jeśli posiadamy tylko jeden dysk to możemy wybrać jedynie opcję Wolumin Prosty).
Aby stworzyć Wolumin łączony lub paskowy musimy mieć od 2 do 32 dyski.
Przenoszenie dysków dynamicznych
Przenoszenie i używanie dysków dynamicznych jest możliwe tylko w systemach Windows XP i Windows2000. Kiedy przeniesiemy dysk dynamiczny do innego komputera musimy najpierw Uaktywnić Dysk, aby uaktualnić bazę danych dysku w której znajduje się konfiguracja wszystkich dysków dynamicznych w systemie. W przeciwnym wypadku system nie będzie widział tego dysku.
Jeśli chcemy przenieść dysk dynamiczny składający się z woluminu łączonego lub paskowego to musimy przenieść wszystkie dyski na których jest wolumin.
Nie należy przenosić dysku dynamicznego, na którym jest zainstalowany system do innego komputera, w którym jest dysk dynamiczny, gdyż nie będzie możliwy późniejsze uruchomienie systemu po powrotnym przeniesieniu dysku.
Przygotowanie dysku w czasie upgrade
Jeśli dokonujemy upgrade z Windows NT do Windows XP to najpierw musimy wykonać kopię zapasową dysku, następnie usunąć wszystkie łączone woluminy. Po zainstalowaniu Windows XP utworzyć dysk dynamiczny i woluminy, a następnie przywrócić dane.
Dokonując upgrade z Windows 2000 gdzie w komputerze znajduje się dysk podstawowy Tylko do odczytu podzielony na woluminy łączone to musimy za pomocą Menadżera dysków przekonwertować dysk na dynamiczny.
Oglądanie statusu i właściwości dysków
Korzystając z okna Zarządzanie dyskami możemy zobaczyć właściwości każdego dysku(etykieta, system plików, wolne miejsce), a także stan dysku i woluminu. Dzięki temu mamy możliwość sprawdzenia czy dysk jest sprawny i ewentualnie go naprawić lub usunąć.
W normalnych warunkach stan dysku powinien być Online a stan partycji Healthy(Zdrowy).
Statusy dysków:
Online – nie ma problemów z dyskiem
Online (błędy) – Błędy przy odczycie lub zapisie ( dysk dynamiczny)
Offline – Odłączony lub uszkodzony ( dysk dynamiczny)
Obcy – dysk był zainstalowany w innym systemie i nie został jeszcze skonfigurowany ( dysk dynamiczny)
Nieodczytywalny – dysk lub jego część uszkodzona
Brak – uszkodzony, odłączony lub niewłączony ( dysk dynamiczny)
Nie zainicjowany – sformatowany przez inny system operacyjny
Brak nośnika – tylko przy napędach dysków wymiennych
Statusy woluminów:
Zdrowy – poprawnie sformatowany, bez problemów
Zdrowy (narażony) - Windows napotkał błędy podczas czytania lub zapisywania na dysku, na którym znajduje się wolumin. (dysk dynamiczny)
Zdrowy (nieznana partycja) – partycja sformatowana przez inny system. Nie ma możliwości formatowania i dostępu
Inicjowanie – inicjowanie dysku (dysk dynamiczny)
Niepowodzenie – dysk lub system plików uszkodzony
Nieznany – sektor rozruchowy uszkodzony
W Zarządzaniu Dyskami mamy możliwość wejść we właściwości dysku, które dostarczają następujących informacji i podzielone są na kilka zakładek:
- Ogólne – Informacje o etykiecie przypisanej do partycji, typ dysku, pojemność dysku i ilość wolnego miejsca. Na zakładce Ogólne można zaznaczyć opcję Kompresuj dysk, aby zaoszczędzić miejsce na dysku, aby skompresować większość plików na dysku. Aby system Windows kompresował wszystkie foldery znajdujące się na tym dysku należy zaznaczyć opcję Zastosuj zmiany do dysku, podfolderów i plików. Opcja Zezwalaj na indeksowanie tego dysku, aby przyspieszyć wyszukiwanie plików powinna być zaznaczona, jeśli często korzysta się z Pomocnika wyszukiwania w celu odnalezienia plików. Zaznaczenie tej opcji powoduje zmniejszenie ilości wolnego miejsca na dysku, gdyż utworzony indeks zapisuje informacje o wskaźnikach do plików na dysku. Narzędzie Oczyszczanie dysku pozwala usunąć zbędne pliki z dysku i zwolnić wolne miejsce na dysku.
- Narzędzia – możliwość uruchomienia narzędzi: Sprawdzanie dysku, Defragmentacja, Kopia zapasowa.
- Sprzęt – informacje o właściwościach dysku
- Udostępnianie – udostępnianie folderów lub dysku innym użytkownikom sieci.
- Przydział – zarządzanie wykorzystaniem miejsca na dysku dla użytkowników lub grup
Reaktywacja dysku
Jeżeli status dysku jest Offline z powodu rozłączenia i nie można uzyskać do niego dostępu istnieje możliwość naprawy partycji lub woluminu. W Zarządzanie Dyskami klikamy prawym klawiszem myszy na dysk zaznaczony Offline i wybieramy polecenie Uaktywnij Dysk.
Rozszerzanie wolumenu lub partycji
Rozszerzanie partycji na Dysku Podstawowym jest możliwe, jeżeli jest sformatowany w systemie NTFS i na tym samym dysku jest wolny, nieprzydzielony obszar. Do rozszerzenia partycji możemy użyć Menadżera dysków. Nie można rozszerzać partycji systemowej i rozruchowej.
Można rozszerzać wolumen na Dysku Dynamicznym tylko, jeśli jest sformatowany w systemie NTFS. Wolna przestrzeń może znajdować się na tym samym dysku lub inny dysku dynamicznym w obrębie tego samego systemu. Nie można rozszerzać woluminów paskowanych.
W oknie Zarządzanie Dyskami należy kliknąć prawym klawiszem myszy wolumin, który mamy rozszerzyć i wybrać opcję Rozszerz Wolumin otworzy się kreator Rozszerzania. Zaznaczamy dyski, które chcemy użyć do rozszerzenia i podajemy ilość miejsca, o jaką ma być rozszerzony wolumin. Po rozszerzeniu wolumin można dalej rozszerzać wykorzystując nieprzypisaną przestrzeń, ale nie można zmniejszyć jego rozmiaru.
Kasowanie partycji i woluminów
Można kasować podstawowe partycje lub wolumeny oprócz systemowych i rozruchowych. Aby usunąć partycję rozszerzoną należy najpierw skasować dyski logiczne. Podczas usuwania partycji lub woluminu wszystkie dane zostaną nieodwracalnie utracone.
Kasować partycję lub wolumin możemy w Menadżerze dysków. Klikamy prawym przyciskiem myszy partycję, którą chcemy usunąć i wybieramy polecenie Usuń Partycję lub Usuń Wolumin.
Zmiana litery dysku
Windows XP umożliwia zmianę przypisanych liter partycji, dyskowi logicznemu, wolumenu, napędom Cd-Rom oprócz przypisanej partycji systemowej i rozruchowej. Do dyspozycji mamy litery od C do Z. Jest również możliwość usunięcia przypisanych liter dysków.
Aby zmienić przypisanie litery dysku należy w oknie Zarządzanie Dyskami kliknąć prawym przyciskiem myszy na danej partycji i wybrać polecenie Zmień literę i ścieżki dysku następnie zaznaczamy opcję Zmień lub Dodaj… jeżeli dana partycja nie ma przydzielonej żadnej litery.
Montowanie dysku
Można przypisać jedną lub więcej ścieżek dyskowych partycji lub woluminowi. Montowany dysk jest widoczny jako folder dysku. Montowanie dysku do folderu pozwala ominąć ograniczenie 26 liter dysków, a także pozwala rozciągnąć przestrzeń dysku.
W oknie Zarządzanie Dyskami Klikamy prawym przyciskiem myszy na partycji i wybieramy polecenie Zmień literę i ścieżki dysku następnie Dodaj.. i wybieramy Zainstaluj w następnym pustym folderze systemu plików NTFS (jedyna dostępna opcja, jeżeli partycja ma już przypisaną literę dysku). Klikamy Przeglądaj w celu szukania pustego katalogu lub zaznaczamy opcję Nowy Folder.
Zmiana ścieżki montowanych dysków
Nie ma możliwości zmiany ścieżki montowanych dysków. Jeżeli potrzebujemy zmienić ścieżkę musimy usunąć ją i stworzyć nową.
Aby zobaczyć listę wszystkich zamontowanych dysków w Zarządzaj Dyskami należy w menu Widok wybrać opcję Ścieżki dysków. Zostanie otwarte okno, w którym mamy możliwość usunięcia ścieżki montowanych dysków, folder pozostanie na swoim miejscu, lecz będzie pusty.
Defragmentacja woluminów
Defragmentacji dysku można dokonać za pomocą Defragmentatora dysków lub z wiersza poleceń komendą DEFRAG.
Defragmentator dysków to ważne narzędzie porządkowe, którego użyteczność jest bezpośrednio związana ze sposobem, w jaki dyski zapisują dane. Pliki są zapisywane w sektorach, które mogą być rozrzucone po całym dysku. Defragmentator dysków konsoliduje pofragmentowane pliki i foldery na dysku twardym komputera, tak, aby każdy z nich zajmował pojedynczy, ciągły obszar woluminu. W efekcie system może uzyskiwać dostęp do plików i folderów oraz zapisywać je bardziej wydajnie.
Górna część okna pokazuje dostępne partycje, poniżej przedstawiony jest graficzny obraz rozmieszczenia plików przed Defragmentacją i po. Aby zobaczyć, w jakim stopniu dysk jest sfragmentowany należy kliknąć przycisk Analizuj, aby uruchomić wciskamy Defragmentuj